डडेल्धुरा । सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्ला बैतडी, बझाङ र दार्चुलालाई जोड्ने प्रमुख प्रवेशद्वार डडेल्धुराको अमरगढी बजार पछिल्लो समय अस्वाभाविक हर्नको आवाजले अशान्त बन्दै गएको छ। बसपार्क, बागबजार, तुफानडाँडा हुँदै कीर्तिपुरसम्मको सडकखण्डमा दिनहुँ सयौँ दिवा तथा रात्रिकालीन सवारीसाधन आवतजावत गर्ने भए पनि हर्नको अनावश्यक प्रयोग नियन्त्रणमा सरोकारवाला निकायको प्रभावकारी ध्यान पुग्न सकेको छैन।
मुख्य सडकसँगै बाक्लो बस्ती, विद्यालय तथा अस्पतालसमेत रहेको यस क्षेत्रमा ठूला र तीखा हर्नको प्रयोगले स्थानीय बासिन्दा, विद्यार्थी, बिरामी तथा स्वास्थ्यकर्मी प्रत्यक्ष प्रभावित भइरहेका छन्।
विशेषगरी तुफानडाँडा चोक आसपासको क्षेत्र संवेदनशील मानिन्छ। यहाँ टिम अस्पताल, विद्यालय तथा डडेल्धुरा अस्पताल सञ्चालनमा छन्। अस्पतालमा नवजात शिशुदेखि सिकिस्त बिरामी र वृद्धवृद्धासम्म उपचाररत हुने भएकाले शान्त वातावरण आवश्यक हुन्छ। तर, अस्पताल आसपासबाटै दिवा तथा रातिको समयमा ठूला हर्न बजाउँदै सवारीसाधन गुड्ने गरेको स्थानीयको गुनासो छ।
ध्वनि प्रदूषण स्वास्थ्यका लागि जोखिम
ध्वनि प्रदूषणलाई सामान्य होहल्लाका रूपमा मात्र लिन नहुने स्वास्थ्य विज्ञहरूको भनाइ छ। लामो समयसम्म उच्च ध्वनिको सम्पर्कमा रहँदा श्रवण क्षमतामा कमी, कानमा निरन्तर आवाज सुनिने समस्या, निद्रामा असर तथा मानसिक तनाव बढ्न सक्छ।
विशेषगरी रातिको समयमा हुने ध्वनि प्रदूषणले निद्राको गुणस्तर घटाउने, पटक–पटक निद्रा खुल्ने तथा दीर्घकालमा स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्न सक्ने विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन्। निरन्तरको अनावश्यक आवाजले मानिसमा बेचैनी, चिडचिडापन र तनावसमेत बढाउन सक्छ।
ध्वनि प्रदूषणको असर हृदय तथा रक्तसञ्चार प्रणालीसँग समेत जोडिएको पाइन्छ। उच्च रक्तचाप तथा मुटुसम्बन्धी समस्याको जोखिम बढ्न सक्ने भएकाले यसलाई सार्वजनिक स्वास्थ्यसँग जोडेर हेर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
त्यस्तै, विद्यालय तथा आवासीय क्षेत्रमा हुने निरन्तर ध्वनि प्रदूषणले बालबालिकाको एकाग्रता र सिकाइमा समेत असर पार्न सक्छ। अत्यधिक आवाजका कारण सामान्य कुराकानी र सञ्चारमा समेत अवरोध हुने भएकाले यसको प्रभाव व्यक्तिगत स्वास्थ्यसँगै सामाजिक जीवनमा समेत पर्न सक्छ।
‘नो हर्न जोन’ कागजमै सीमित हुने जोखिम
अस्पताल, विद्यालय तथा घना बस्ती भएका क्षेत्रमा अनावश्यक हर्न नियन्त्रण गर्न ‘नो हर्न जोन’ प्रभावकारी उपाय हुन सक्छ। तर, अमरगढी बजारका संवेदनशील क्षेत्रमा यसको कार्यान्वयन र अनुगमन प्रभावकारी देखिएको छैन।
मुख्य सडक तथा चोकहरूमा स्पष्ट सूचना बोर्ड राख्ने, सवारी चालकलाई सचेत गराउने र नियम उल्लङ्घन गर्ने सवारीसाधनमाथि आवश्यक कारबाही गर्ने काममा स्थानीय सरकार, जिल्ला प्रशासन र ट्राफिक प्रहरीबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक देखिन्छ।
अमरगढी बजारको ध्वनि प्रदूषणको वास्तविक अवस्था पहिचान गर्न बजार, विद्यालय, अस्पताल तथा आवासीय क्षेत्रमा नियमित ध्वनि मापन गर्नुपर्ने स्थानीयको माग छ। बिहान, दिउँसो, साँझ र रातिको समयमा ध्वनिको स्तर मापन गरी बढी प्रभावित क्षेत्र पहिचान गर्न सके नियन्त्रणका लागि प्रभावकारी योजना बनाउन सकिने देखिन्छ।
तत्काल नियन्त्रणको माग
अस्पताल, विद्यालय र घना बस्ती क्षेत्रलाई प्राथमिकताका आधारमा ‘नो हर्न जोन’ घोषणा गरी त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। सडकका प्रमुख स्थानमा चेतनामूलक बोर्ड र स्टिकर राख्नुका साथै रातिको समयमा अनावश्यक तथा तीव्र हर्न बजाउने सवारीसाधनमाथि निगरानी र कारबाही बढाउनुपर्ने स्थानीयको माग छ।
यातायात व्यवसायी, चालक, ट्राफिक प्रहरी, स्थानीय सरकार र जिल्ला प्रशासनबीच समन्वय गरी व्यवस्थित यातायात प्रणाली लागू गर्न सके अमरगढी बजारमा बढ्दै गएको ध्वनि प्रदूषण न्यूनीकरण गर्न सकिने देखिन्छ।
नागरिकलाई शान्तिपूर्वक बाँच्न पाउने र स्वच्छ वातावरणमा बस्न पाउने अधिकार सुनिश्चित गर्नु स्थानीय सरकार तथा प्रशासनको दायित्व हो। त्यसैले अमरगढी बजारको ध्वनि प्रदूषणलाई सामान्य समस्या नभई सार्वजनिक स्वास्थ्य र नागरिकको जीवनस्तरसँग जोडिएको विषयका रूपमा लिएर तत्काल नियन्त्रणका उपाय अघि बढाउनुपर्ने देखिन्छ।
