डडेल्धुरा । नेपाली कांग्रेसभित्र “उत्तराधिकारी” भन्ने शब्द सजिलै प्रयोग हुँदैन । पार्टी इतिहास, गुट–उपगुट, शक्ति सन्तुलन र पुस्तान्तरणको जटिल राजनीतिले यो विषय सधैं संवेदनशील रहँदै आएको छ । यिनै कारणले पछिल्ला वर्षहरूमा नेविसंघका पूर्व केन्द्रीय अध्यक्ष तथा कांग्रेस केन्द्रीय सदस्य नैन सिंह महरको नाम शेरबहादुर देउवाको राजनीतिक उत्तराधिकारीका रूपमा चर्चामा आउनु सामान्य घटना होइन ।
नेविसंघ नेतृत्वः देउवा पक्षको राजनीतिक प्रवेशद्वार
२०७३ सालमा नैन सिंह महर नेपाल विद्यार्थी संघको केन्द्रीय अध्यक्ष निर्वाचित हुँदा त्यो केवल विद्यार्थी संगठनको नेतृत्व परिवर्तन मात्र थिएन । त्यो निर्वाचनलाई नेपाली कांग्रेसभित्र देउवा पक्षको पुनर्संरचना र शक्ति विस्तारको सुरुवातका रूपमा पनि हेरियो ।
नेविसंघ सधैं कांग्रेसको future leadership factory मानिँदै आएको संगठन हो । त्यहाँ अध्यक्ष बन्नु भनेको पार्टीको मूल राजनीतिमा प्रवेशको ढोका खुल्नु हो । विशेषतः जब त्यो पद सभापति देउवाको स्पष्ट समर्थनमा प्राप्त हुन्छ । महरको उदय यही सन्दर्भमा अर्थपूर्ण देखिन्छ ।
संगठनात्मक अनुभव र ‘लो–प्रोफाइल’ राजनीति
महरको राजनीतिक शैली आक्रामकभन्दा संयमित, संगठनमुखी र नेतृत्वसँग टकराव नगर्ने खालको देखिन्छ । यही पक्ष उनलाई देउवाको राजनीतिक शैलीसँग नजिक बनाउने मुख्य कारण हो ।
शेरबहादुर देउवा स्वयं कम बोल्ने, निर्णयमा केन्द्रित र संगठन नियन्त्रणमा विश्वास गर्ने नेता मानिन्छन् । महर पनि सार्वजनिक विवादभन्दा पार्टी संरचनाभित्र बसेर काम गर्ने नेताका रूपमा चिनिन्छन् । यो समानता नै देउवा पक्षभित्र महरप्रति भरोसा बढ्नुको एउटा आधार हो ।
केन्द्रीय राजनीतिमा प्रवेशः संकेत कि रणनीति ?
नेविसंघ अध्यक्षपछि महर नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय सदस्य बने । यो पद उनीजस्ता विद्यार्थी राजनीतिबाट आएका नेताका लागि सामान्य उपलब्धि होइन । यसलाई दुई तरिकाले हेर्न सकिन्छः पहिलो पार्टी भित्र युवा पुस्तालाई स्थान दिने नीति र दोस्रो देउवा पक्षले भविष्यको नेतृत्व तयार पार्ने दीर्घकालीन रणनीति ।
विशेष गरी देउवाको उमेर, लामो नेतृत्वकाल र उत्तराधिकारीबारे पार्टी भित्र बढ्दो बहसका बीच महरको निरन्तर उकालो यात्राले स्वाभाविक रूपमा प्रश्न उठाएको छ । के देउवा पछि कांग्रेसको नेतृत्वमा महर तयार पारिँदैछन् ?
निर्वाचन राजनीतिमा सावधानीः कमजोरी कि रणनीतिक धैर्य ?
महरले अहिलेसम्म संसदीय निर्वाचन प्रत्यक्ष रूपमा नलड्नु वा अन्तिम समयमा पछि हट्नु पनि आलोचनाको विषय बनेको छ । तर यसलाई कमजोरी भन्दा पनि राजनीतिक धैर्य र सुरक्षित समयको पर्खाइ भनेर बुझ्नेहरू पनि छन् ।
कांग्रेसभित्र धेरै नेताहरू निर्वाचन हारेर कमजोर बनेका उदाहरण प्रशस्त छन् । त्यसको विपरीत, महर अहिलेसम्म संगठन र केन्द्रिय भूमिकामै सीमित रहेर आफ्नो राजनीतिक पूँजी जोगाइरहेका छन् ।
उत्तराधिकारीः कि विकल्पमध्ये एक ?
यथार्थ के हो भने, कांग्रेसमा एक मात्र उत्तराधिकारी हुने परम्परा छैन । गगन थापा, विश्वप्रकाश शर्मा, शशांक कोइराला, धनराज गुरुङ जस्ता नामहरू पनि समानान्तर रूपमा चर्चामा छन् । तर नैन सिंह महरको फरक पक्ष के हो भने, उनी देउवा पक्षबाट व्यवस्थित रूपमा अघि बढाइएका नेता हुन् ।
संगठन, विद्यार्थी राजनीति र केन्द्रिय संरचनासम्मको यात्रा कन्फ्लिक्ट–फ्री छ । देउवाको विश्वासपात्र समूहभित्र उनको निरन्तर उपस्थिति देखिन्छ ।
यस अर्थमा, महर एकमात्र उत्तराधिकारी होइनन्, तर देउवा स्कूल अफ पोलिटिक्सबाट तयार पारिएको सम्भावित उत्तराधिकारीमध्ये एक बलियो नाम अवश्य हुन् ।
निष्कर्ष
नैन सिंह महरको राजनीति अहिले संक्रमणकालीन चरणमा छ । जहाँ उनी न पूर्ण रूपमा राष्ट्रिय नेता बनेका छन्, न त साधारण संगठनकर्ता मात्र । देउवापछि कांग्रेस कुन दिशामा जान्छ भन्ने प्रश्न खुला नै छ । तर एउटा कुरा स्पष्ट छ । देउवा पक्षको राजनीतिक निरन्तरता खोजिँदा नैन सिंह महरको नाम बेवास्ता गर्न सकिने अवस्थामा छैन ।
