डडेल्धुरा । बिहानको चिसो हावा बिस्तारै पहाडका कान्लाहरू छोइरहेको छ। भागेश्वर गाउँपालिका–४ शानको डाँडोबाट तल हेर्दा हरियालीले ढाकिएको भिरालो जमिनमा स–साना बिरुवाहरू एकै लहरमा उभिएका देखिन्छन्। ती कुनै सामान्य बिरुवा होइनन्। केही वर्षपछि यिनै बिरुवाले डडेल्धुराको पहिचानमा अर्को नयाँ अध्याय थप्ने आशा बोकेका छन्। यो हो सान एग्रो इस्टेट—जहाँ डडेल्धुराको इतिहासमै पहिलोपटक व्यावसायिक कफी खेती सुरु भएको छ।
कुनै समय यो जमिन खाली थियो। अहिले भने यहाँ अरबिका जातका २ हजार कफीका बिरुवा हुर्किरहेका छन्। यी बिरुवासँगै हुर्किरहेको छ तीन युवाको सपना—स्वदेशमै केही नयाँ गर्ने, पहाडमै सम्भावना खोज्ने र कृषि उद्यमलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने सपना।
विदेश होइन, गाउँमै भविष्य खोज्ने निर्णय
सान एग्रो इस्टेटका सञ्चालक दीक्षित भण्डारी, नितिन चटौत र निश्चल चटौतले परम्परागत खेतीभन्दा फरक सोच रोजे। नेपालमा कफी उत्पादन बढ्दै गए पनि सुदूरपश्चिमका अधिकांश जिल्लामा यसको व्यावसायिक खेती अझै विस्तार हुन सकेको छैन। यही अवस्थालाई अवसरका रूपमा हेर्दै उनीहरूले डडेल्धुराको हावापानी र भूगोललाई अध्ययन गरे र अन्ततः कफी खेतीमा लगानी गर्ने निर्णय लिए।
हालसम्म उनीहरूले करिब १५ लाख रुपैयाँ लगानी गरिसकेका छन्। गुल्मीबाट ल्याइएका उच्च गुणस्तरका अरबिका बिरुवा अहिले डडेल्धुराको माटोमा नयाँ इतिहास लेख्न तयार भइरहेका छन्।
कफी मात्र होइन, बहुआयामिक कृषि मोडेल
फार्ममा कफीका बिरुवा रोपेर मात्रै काम सकिएको छैन। कफीलाई आवश्यक पर्ने छाहारी व्यवस्थापन सावधानीपूर्वक गरिएको छ। माटोको उर्वराशक्ति बढाउन २० क्विन्टल गड्यौला मल प्रयोग गरिएको छ।
यससँगै ५० वटा आँप, २५ वटा लिची र ३० वटा कागतीका बिरुवा पनि रोपिएका छन्। यसले भविष्यमा एउटै फार्मबाट विविध उत्पादन लिन सकिने आधार तयार गरेको छ।
सरकारी सहयोगले थपेको आत्मविश्वास
नयाँ खेती सुरु गर्नु सजिलो हुँदैन। विशेष गरी जिल्लामै पहिलोपटक कुनै बालीको व्यावसायिक खेती गर्दा जोखिम अझ बढी हुन्छ। यही यात्रामा कृषि ज्ञान केन्द्र डडेल्धुराले महत्वपूर्ण साथ दिएको छ।
कार्यालय प्रमुख नरेन्द्र पनेरुका अनुसार कफीका बिरुवा खरिदमा ५० प्रतिशत अर्थात् एक लाख रुपैयाँ अनुदान उपलब्ध गराइएको छ। साथै पाइप, मल र खाडल खन्ने मेसिन खरिदमा पनि सहयोग गरिएको छ।
त्यसैगरी कृषि विकास निर्देशनालयबाट पनि बिरुवा खरिदका लागि ९५ हजार ५ सय रुपैयाँ सहयोग प्राप्त भएको छ।
तीन वर्षपछि फल, २५ वर्षसम्म आम्दानी
कफी खेती छिटो आम्दानी दिने बाली होइन। आज रोपिएका बिरुवाले करिब तीन वर्षपछि मात्रै उत्पादन दिन सुरु गर्नेछन्। तर त्यसपछि एउटै बिरुवाले झण्डै २५ वर्षसम्म उत्पादन दिन सक्ने भएकाले यसलाई दीर्घकालीन कृषि लगानीका रूपमा हेरिन्छ। यसले किसानलाई वर्षौँसम्म नियमित आम्दानीको आधार दिन सक्छ।
पत्रकारले पनि देखे नयाँ सम्भावना
बिहीबार कृषि ज्ञान केन्द्र डडेल्धुराको अगुवाइमा पत्रकारहरूको टोलीले सान एग्रो इस्टेटको स्थलगत अनुगमन गर्यो। अनुगमनका क्रममा कफी खेतीको अवस्था, सम्भावना, चुनौती र कृषकहरूको मेहनत नजिकबाट अवलोकन गरियो।
सहभागीहरूले डडेल्धुराको हावापानी र उचाइ कफीका लागि उपयुक्त देखिएको उल्लेख गर्दै यस्तो कृषि उद्यमले स्वदेशमै रोजगारी र उद्यमशीलताको नयाँ उदाहरण बन्न सक्ने धारणा व्यक्त गरे।
डडेल्धुराको नयाँ पहिचान बन्न सक्छ कफी
सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लाहरू प्रायः सुन्तला, आलु वा अन्नबालीका लागि परिचित छन्। तर अब त्यो सूचीमा कफी पनि थपिने सम्भावना देखिएको छ। यदि यो प्रयोग सफल भयो भने डडेल्धुरामा मात्रै होइन, आसपासका पहाडी क्षेत्रमा पनि कफी खेती विस्तार हुने अपेक्षा गरिएको छ। यसले किसानको आम्दानी बढाउनुका साथै स्थानीय ब्रान्ड, कृषि पर्यटन र प्रशोधन उद्योगको सम्भावना पनि खोल्न सक्छ।
एउटा फार्मभन्दा ठूलो कथा
सान एग्रो इस्टेटमा रोपिएका ती २ हजार बिरुवा केवल कफीका बिरुवा मात्र होइनन्। ती युवाको साहस, पहाडप्रतिको विश्वास र स्वदेशमै भविष्य खोज्ने अठोटका प्रतीक हुन्। आज ती बिरुवा साना छन्। तर केही वर्षपछि तिनले फल मात्र होइन, डडेल्धुराको कृषि इतिहासमा नयाँ पहिचान पनि दिने अपेक्षा गरिएको छ।
सायद भविष्यमा डडेल्धुराको परिचय केवल प्राकृतिक सौन्दर्य वा ऐतिहासिक सम्पदाले मात्र होइन, उच्च गुणस्तरको पहाडी कफीले पनि दिनेछ।
