काठमाडौं । बडादसैँको दोस्रो दिन सोमबार नवदुर्गामध्ये दोस्रो स्वरूप माता ब्रह्मचारिणी देवीको पूजाआराधना गरिँदै छ । धार्मिक मान्यताअनुसार, माता ब्रह्मचारिणीको पूजा गर्नाले भक्तजनमा संयम, तप, त्याग र दृढ सङ्कल्पशक्ति प्राप्त हुने विश्वास छ ।
‘ब्रह्मचारिणी’ शब्दको अर्थ ब्रह्ममा लीन भएकी वा तपस्यामा आचरण गर्ने देवी भन्ने हो । उनको स्वरूप अत्यन्त शान्त, सौम्य र ज्योतिर्मय रहेको छ । गोरो र चमकदार शरीर भएकी उनी सेतो वस्त्र धारण गरेको स्वरूपमा चित्रित छिन् । सेतो वस्त्रलाई पवित्रता र शान्तिको प्रतीक मानिन्छ ।
माता ब्रह्मचारिणीको दाहिने हातमा जप गर्नका लागि अक्षमाला अर्थात् रुद्राक्ष वा स्फटिकको माला हुन्छ भने देब्रे हातमा कमण्डलु हुन्छ । अक्षमालाले निरन्तर साधना र ईश्वर चिन्तनको सन्देश दिन्छ भने कमण्डलुलाई ज्ञान र पवित्रताको प्रतीक मानिन्छ ।
कुनै वाहनमा सवार नभई खाली खुट्टा उभिएको वा हिँडिरहेको स्वरूपमा देखिने ब्रह्मचारिणी देवीले कठोर तपस्या र साधनाको प्रतीकात्मक अर्थ बोकेकी छन् । उनको स्वरूपले कठिन परिस्थितिमा समेत आफ्नो कर्तव्य र लक्ष्यबाट विचलित नभई धैर्य तथा दृढताका साथ अघि बढ्न प्रेरणा दिने धार्मिक विश्वास छ ।
यस्तो छ ब्रह्मचारिणी देवीको पौराणिक कथा
पौराणिक कथाअनुसार, माता ब्रह्मचारिणी हिमालयकी पुत्री पार्वतीका रूपमा जन्मिएकी थिइन् । देवर्षि नारदको सल्लाहमा उनले भगवान् शिवलाई पति रूपमा प्राप्त गर्न कठोर तपस्या गरेकी थिइन् ।
कथाअनुसार, उनले हजारौँ वर्षसम्म फलफूल र कन्दमूल खाएर तपस्या गरिन् । त्यसपछि हजार वर्षसम्म सुकेका पात खाएर कठोर जाडो, गर्मी र वर्षासमेत सहँदै साधना जारी राखिन् । अन्त्यमा उनले अन्न र जल त्यागेर निर्जल तपस्या गरेको धार्मिक ग्रन्थमा उल्लेख छ ।
उनको कठोर तपस्या देखेर देवता तथा ऋषिमुनिहरूले प्रशंसा गरेका थिए । यही कठोर तपस्याका कारण उनको नाम ब्रह्मचारिणी रहन गएको पौराणिक मान्यता छ । उनको तपस्याबाट प्रसन्न भएर भगवान् शिवले उनलाई पत्नीका रूपमा स्वीकार गरेको कथा प्रचलित छ ।
धार्मिक विश्वासअनुसार, बडादसैँको दोस्रो दिन माता ब्रह्मचारिणीको श्रद्धापूर्वक पूजा तथा आराधना गर्नाले व्यक्तिमा आत्मसंयम, धैर्य, त्याग र लक्ष्यप्रति अटल रहने शक्ति प्राप्त हुन्छ । उनको पूजा विशेषगरी साधना, अनुशासन र दृढ सङ्कल्पको महत्त्व स्मरण गर्ने अवसरका रूपमा लिइन्छ ।
