डडेल्धुरा । बिहानको घामसँगै अमरगढी नगरपालिका–८ आलीस्थित गाडलेक बहुउद्देश्यीय कृषि फर्ममा चहलपहल सुरु हुन्छ। कतै ताजा तरकारी टिपिँदै छन्, कतै फलफूलका बिरुवाको स्याहार भइरहेको छ, त कतै हरियो घाँस काट्ने काम चलिरहेको छ। यो दृश्य हेर्दा जो–कोहीले सहजै अनुमान गर्न सक्छ । यो कुनै अनुभवी व्यवसायीले सञ्चालन गरेको ठूलो कृषि परियोजना हो।
तर वास्तविकता फरक छ। यो फर्म सञ्चालन गरिरहेका व्यक्ति हुन् ६६ वर्षीय कमलसिंह झुकाल । जो केही वर्षअघिसम्म विद्यालयको कक्षाकोठामा विद्यार्थीलाई पढाउने प्रधानाध्यापक थिए। शिक्षण पेशाबाट अवकाश लिएपछि धेरैजसोले आरामदायी जीवन रोज्ने बेला उनले भने नयाँ सपना देखे—माटोसँग जोडिने सपना।
अमरगढी नगरपालिका–९ झुकाल गाउँका कमलसिंहले अवकाशलाई विश्रामको समय होइन, नयाँ सम्भावनाको सुरुआत बनाए। त्यसपछि सुरु भयो एउटा यस्तो यात्रा, जसले आज उनलाई डडेल्धुराकै नमुना व्यावसायिक कृषकको पहिचान दिलाएको छ।
दुई करोडभन्दा बढी लगानी, ७० रोपनीमा आधुनिक खेती
कमलसिंहले करिब ७० रोपनी जमिन खरिद गरी व्यावसायिक कृषि सुरु गरे। जग्गा खरिददेखि सिँचाइ, कृषि पूर्वाधार, उपकरण र व्यवस्थापनसम्म हालसम्म करिब २ करोड २० लाख रुपैयाँ लगानी गरिसकेका छन्।
उनको फर्ममा २५ रोपनीमा मौसमी तथा बेमौसमी तरकारी, २५ रोपनीमा विभिन्न फलफूल र बाँकी क्षेत्रफलमा पशुपालनका लागि आवश्यक घाँस उत्पादन भइरहेको छ।
पानीको अभाव खेतीको सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो। तर कमलसिंहले त्यसलाई पनि समाधान गरेका छन्। लिफ्टिङ सिँचाइ प्रणाली जडान गरेर वर्षभर उत्पादन कायम राख्ने वातावरण तयार पारेका छन्। त्यसैले मौसमले साथ नदिए पनि उत्पादन रोकिँदैन।
आम्दानी मात्र होइन, रोजगारी पनि
पछिल्ला पाँच–छ वर्षदेखि निरन्तर व्यावसायिक खेती गरिरहेका उनले गत वर्ष मात्रै करिब २० लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार गरे। सबै खर्च कटाएर करिब पाँच लाख रुपैयाँ बचत भएको उनी बताउँछन्।
तर उनको सफलताको मापन केवल आम्दानीले मात्र हुँदैन। फर्मले स्थानीय स्तरमै रोजगारी सिर्जना गरेको छ। खेतीपातीमा नियमित काम गर्ने श्रमिकदेखि मौसमी कामदारसम्मले यसबाट आयआर्जन गरिरहेका छन्। गाउँमा कृषि पनि सम्मानित र सम्भावनायुक्त पेशा बन्न सक्छ भन्ने विश्वास उनले व्यवहारमै देखाएका छन्।
अवकाश भनेको अन्त्य होइन
कमलसिंह भन्छन्, अवकाशपछि खाली बस्ने मन थिएन। केही उत्पादन गर्ने, समाजलाई पनि उदाहरण दिने सोच आयो। मेहनत गर्न तयार हुने हो भने कृषि सबैभन्दा सम्भावनायुक्त क्षेत्र रहेछ।
उनका अनुसार कृषिमा धैर्य, योजना र निरन्तर मेहनत आवश्यक हुन्छ। छोटो समयमै ठूलो नाफाको अपेक्षा गर्नेहरू निराश हुन सक्छन्, तर दीर्घकालीन सोचका साथ अघि बढ्नेहरूका लागि कृषि भविष्य बन्न सक्छ।
सरकारी सहयोगले थप बल
उनको कृषि यात्रामा कृषि ज्ञान केन्द्र डडेल्धुरा, राष्ट्रिय कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रम कार्यान्वयन इकाइ तथा भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्रले निरन्तर प्राविधिक सहयोग गर्दै आएका छन्।
कृषि ज्ञान केन्द्रले ५०० बोट ओखर र १०० बोट किबीका बिरुवा उपलब्ध गराएको छ। यसले फर्मलाई बहुआयामिक कृषि प्रणालीतर्फ विस्तार गर्न मद्दत पुगेको छ।
बिहीबार कृषि ज्ञान केन्द्रको टोलीले फर्मको संयुक्त अनुगमन गर्दै आधुनिक प्रविधिको प्रयोग, व्यवस्थित व्यवस्थापन र व्यावसायिक उत्पादन प्रणालीको प्रशंसा गरेको जनाएको छ।
युवाका लागि एउटा सन्देश
नेपालका धेरै युवाले रोजगारीका लागि विदेश रोजिरहेका बेला कमलसिंहको कथा फरक छ। उनी भन्छन्, जमिन, योजना र मेहनत भए कृषि पनि सम्मानजनक र आम्दानी दिने व्यवसाय बन्न सक्छ।
उनले केवल आफ्नै जीवन परिवर्तन गरेका छैनन्, गाउँका युवालाई पनि कृषितर्फ आकर्षित गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्। सेवा निवृत्त जीवनलाई निष्क्रियताको पर्याय होइन, उद्यम, उत्पादन र आत्मनिर्भरताको अवसर बनाउन सकिन्छ भन्ने जीवन्त उदाहरण बनेका छन् कमलसिंह झुकाल।
उनको खेतमा उम्रिएका हरिया बालीले केवल तरकारी र फलफूल मात्र उत्पादन गरेका छैनन्, मेहनत, आत्मविश्वास र सम्भावनाको एउटा नयाँ कथा पनि फलाएका छन्।
